5 XI 1916

  Sto lat temu w Radomiu  ogłoszono tzw. Akt 5 listopada. Gubernator warszawski  gen von Beseler w imieniu kajzera Wilhelma II  i gubernator lubelski  gen von Kuk w imieniu Najjaśniejszego Pana Franza Josefa. Obiecano w nim  Polakom powstanie Polski. Na  „posadę” króla proponowano Karola Stefana Habsburga z Żywca. Blisko związany z Polakami był idealnym kandydatem.
   Czemu chciano utworzyć Polskę na nowo ? W 1915, po bitwie gorlickiej  Państwa Centralne zajęły m.in Kongresówkę. Na potrzeby wojny totalnej eksploatowano ją gospodarczo ile wlezie. Jednak nie można było w zgodzie z prawem powoływać jej mieszkańców do pruskiego wojska ani do wojska CK Monarchii. Chodziło więc o setki tysięcy mężczyzn , których można było użyć w wojnie. Walczyli by już najzupełniej legalnie w Wojsku Polskim. Do tego sztaby niemieckie i austriackie zauważyły postawę bojową  Legionów. Szczególnie w bitwie pod Kostiuchnówką  na Wołyniu w lipcu 1916. Po za tym była by to cześć planu tworzenia  „Mitteleuropa”. To jest jakby sieci państw  środkowo i wschodnioeuropejskich zależnych od Berlina i Wiednia. Były by zależne politycznie. Rolę w gospodarce widziano tak, że jest to zagłębie rolnicze i rezerwuar taniej siły roboczej. I szereg takich państw powstało w 1918  z ziem wydartych Moskwie  np. Litwa czy Ukraina. Przypomina to  trochę politykę RFN wobec Europy Środkowej i Wschodniej po 1989 🙂

Czy z tego będzie Polska ?

   Jakie były reakcje na ów „Akt” ? Polacy mieli mieszane uczucia. Wiadomo było, że chodzi głównie o milion żołnierzy, które mogła wystawić Kongresówka. Z drugiej strony powstała namiastka rządu – Tymczasowa Rada Stanu. W 1917 wybuchł kryzys na linii TRS – Niemcy i Austriacy. Wiązało się to z tzw. Kryzysem Przysięgowym. Cześć Legionów z Komendantem na czele nie chciała przysięgać na wierność Państwom Centralnym. Piłsudski widział już, że chylą się ku upadkowi.  TRS podała się do dymisji, a zbuntowani legioniści zostali internowani. Między innymi w Szczypiornie , gdzie zrodziła się, z obozowej nudy,  polska piłka ręczna. Pochodzących z Galicji wysłano na morderczy front Włoski – do walk w Dolomitach i and Soczą/Insonzo.

Polnische Wermacht

     Inna cześć legunów wolała zachować broń w ręku. Powstała więc … Polnische Wermacht. Wiem, że brzmi to cokolwiek absurdalnie, ale po niemiecku to po prostu Polskie Siły Zbrojne. Zamiast spodziewanego miliona Niemcy dostali 10 000 żołnierzy. Główną siłą składową PW był Polski Korpus Posiłkowy przy CK Armii. Jego trzon stanowiła II „Żelazna” brygada Legionów. Większość tej wsławionej walkami w Karpatach Wschodnich formacji stwierdziła, że jednak lepiej by jakieś wojsko z orzełkiem na czapce było. Zbuntowali się jednak w 1918 i przedarli się do Korpusów Polskich przy … Armii Rosyjskiej. Skąd Korpusy Polskie przy Armii Rosyjskiej ? Zaraz opowiem.

Reakcja łańcuchowa

  Choć sam Akt niewiele zmienił to jednak wywołał reakcję łańcuchową. Mikołaj II ogłosił , że to jednak on odnowi Polskę. Oczywiście sfederowaną z Moskovią. A więc wróciliśmy do sytuacji sprzed Powstania Listopadowego. To już bardzo dużo.  Stało się to też pod naciskiem Ententy i działania endecji nie były tu bez znaczenia. Wkrótce Mikołaj II stał się obywatelem Romanowem. – wybuchła rewolucja lutowa. Nowy porewolucyjny rząd ogłosił tworzenie trzech polskich korpusów. Niedługo później rząd Tymczasowy zastąpił reżym sekty bolszewików. Imperium pogrążało się w chaosie wojny domowej. Wkrótce potężna niedawno Rosja przypominała dzisiejszą Syrię. Monarchia Austro- Węgierska  z nowym cesarzem Karolem I była w stanie rozkładu. Sam młody następca Franza Józefa był dobrym człowiekiem, został nawet błogosławionym katolickim. Jednak mimo starań by ratować Kraj, którego losy mu powierzono losy CK Monarchii był przesądzone. Już latem 1916 właściwie przegrała wojnę po wielkiej rosyjskiej ofensywie tzw. ofensywie Burusiłowa. Istniała od tej pory jako de facto satelita, a nie partner Berlina.
  Sprawa Polska otrzymała wsparcie od USA, Włoch i Francji. Brytyjczycy byli zachowawczy, ale to Anglosasi zza Wielkiej Wody rozdawali karty. Latem 1918 we Francji powstała tzw. Błękitna Armia. W okupowanej Polsce  powstawała polska administracja pod auspicjami następczyni TRS – konserwatywnej Rady Regencyjnej. Polnische Wermacht istniało nadal – Ci żołnierze bardzo przydali się już niedługo jako szkieletowa formacja Wojska Polskiego. W tym samym czasie bojownicy poprzedniczki AK – Polskiej Organizacji Wojskowej szkodzili jak mogli niemieckim okupantom eksploatującym Kraj.  Jednocześnie graliśmy na wielu fortepianach. 11 listopada Niemcy podpisały rozejm na zachodnim froncie. Wielka Wojna była skończona. Zaczęło się sławne rozbrajanie Niemców w Warszawie. Polska znowu była …

P.S.